استرابیسم (انحراف چشم)
استرابیسم یک اختلال چشمی است که در آن چشمها بهطور هماهنگ به یک نقطه نگاه نمیکنند. ممکن است یکی از چشمها مستقیماً به جلو نگاه کند، در حالیکه چشم دیگر به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف شده باشد. این حالت ممکن است دائمی یا فقط در برخی مواقع مشاهده شود.
در کودکان، استرابیسم شایع است و حدود ۴٪ از آنها به آن دچار میشوند. این مشکل میتواند در سنین بالاتر هم ظاهر شود و گاهی سابقه خانوادگی دارد، هرچند برخی مبتلایان چنین سابقهای ندارند.
ارتباط بین بینایی و مغز
در حالت عادی، هر دو چشم به یک نقطه نگاه میکنند و مغز، تصاویر دریافتی را با هم ترکیب کرده و تصویری سهبعدی ایجاد میکند. اما در استرابیسم، به دلیل عدم هماهنگی چشمها، مغز دو تصویر متفاوت دریافت میکند.
در کودکان، مغز یاد میگیرد که تصویر چشم منحرف را نادیده بگیرد و تنها تصویر چشم سالم را پردازش کند؛ این باعث کاهش درک عمق و از بین رفتن دید دو چشمی میشود.
در بزرگسالان، چون مغز نمیتواند تصویر یک چشم را حذف کند، فرد دچار دوبینی میشود.
آمبلیوپی (تنبلی چشم)
در زمان رشد بینایی در کودکی، هماهنگی مناسب چشمها برای تکامل بینایی ضروری است. استرابیسم میتواند منجر به آمبلیوپی شود؛ شرایطی که در آن مغز، به مرور تصویر چشم ضعیفتر را کنار میگذارد.
تقریباً نیمی از کودکان مبتلا به استرابیسم دچار تنبلی چشم میشوند. درمان آمبلیوپی معمولاً شامل بستن چشم قویتر برای تقویت چشم ضعیف است.
اگر درمان در سالهای اولیه کودکی آغاز شود، احتمال بهبود بسیار بالاست؛ اما تأخیر در درمان میتواند منجر به کاهش دائمی بینایی در آن چشم شود.
علل و علائم استرابیسم
حرکات چشم توسط شش عضله کنترل میشود که با هماهنگی با یکدیگر، چشمها را در جهات مختلف حرکت میدهند. هر اختلالی در این هماهنگی، ممکن است باعث استرابیسم شود.
برخی از علل رایج عبارتاند از:
مشکلات مغزی مانند فلج مغزی، عقبماندگی ذهنی، هیدروسفالی یا تومورهای مغزی
کاهش بینایی ناشی از عواملی مثل آب مروارید، عیوب انکساری یا ضربه به چشم
علائم استرابیسم یا انحراف چشم شامل:
- چشم منحرف از مسیر طبیعی
- بستن یک چشم در نور آفتاب
- کج نگهداشتن سر برای بهتر دیدن
- سردرد یا خستگی چشم در زمان استفاده طولانی
- شکایت از دوبینی در بزرگسالان
تشخیص
تشخیص زودهنگام بسیار مهم است. همه کودکان باید در دوره شیرخواری یا پیش از ورود به مدرسه توسط پزشک یا چشمپزشک معاینه شوند، بهویژه اگر سابقه خانوادگی استرابیسم یا آمبلیوپی وجود دارد. در نوزادان، گاهی چینهای گوشه داخلی چشم یا بینی پهن ممکن است باعث ظاهری مشابه انحراف چشم شود، در حالیکه این فقط ظاهری کاذب است. تشخیص قطعی، فقط توسط چشمپزشک امکانپذیر است.
درمان انحراف چشم
هدف درمان، صاف کردن چشمها، حفظ دید مناسب و بازیابی دید دوچشمی است.
درمان بسته به علت ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تجویز عینک
درمان تنبلی چشم
تمرینات بینایی
جراحی عضلات چشم (در صورت نیاز)
هر چه درمان زودتر آغاز شود، نتایج بهتری حاصل خواهد شد.
در مرکز چشمپزشکی مهر تبریز، با بهرهگیری از تخصص چشمپزشکان و استفاده از تکنولوژی روز، درمان استرابیسم با بالاترین دقت و کمترین عوارض انجام میگیرد تا چشمهای بیماران – بهویژه کودکان – به حالت طبیعی و سالم بازگردند.
